Bài viết chuyên sâu

Câu chuyện giữ lửa nghề cho đời của nghệ nhân ca trù Phó Thị Kim Đức
Ngày đăng 16/09/2019 | 14:05  | Lượt xem: 72

Nghệ nhân Phó Thị Kim Đức sinh năm 1930, hiện thường trú ở địa chỉ tổ 29 phường Bồ Đề, quận Long Biên, Hà Nội là Đào nương cuối cùng của giáo phường Khâm Thiên (Hà Nội).

Là người tâm huyết với ca trù hát khuôn, với mong muốn giữ lại nghề của cha ông, giữ lại một loại hình nghệ thuật truyền thống, hơn 20 năm qua, bà đã dành thời gian để đúc kết, khuôn khổ các bài bản ca trù. Bà đã hoàn thành một phương pháp sư phạm âm nhạc để truyền giữ nghệ thuật này trong trọn vẹn vẻ đẹp thuần khiết của nó.

Năm lên Bảy tuổi đã biết hát ca trù, 14 tuổi bà tham gia chương trình nghệ thuật từ thiện tại sân khấu nhà hát lớn ngay trong Tuần lễ vàng để quyên góp ủng hộ Chính phủ cách mạng lâm thời Việt Nam... Hòa bình lập lại, đến năm 1960, bà công tác tại Đài Tiếng nói Việt Nam cho đến khi nghỉ hưu (năm 1986). Trong thời gian công tác bà thường xuyên được mời vào Phủ chủ tịch biểu diễn khi Bác Hồ tiếp các đoàn khách quốc tế. Suốt một thời gian dài, khi nghệ thuật ca trù bị mai một, với lương tâm, trách nhiệm của một nghệ nhân với gia đình, xã hội, bà luôn đau đáu với nghề. Chính vì vậy mà ngay khi nghỉ hưu, bà đã dành toàn bộ thời gian, tâm sức để nghiên cứu và truyền dạy nghệ thuật ca trù, vừa để giữ “nghề” của gia đình, vừa thể hiện trách nhiệm của một nghệ nhân đối với việc gìn giữ lại một loại hình nghệ thuật đặc biệt trong kho tàng nghệ thuật truyền thống Việt Nam.

Ảnh: Nghệ nhân ca trù Phó Thị Kim Đức

Nhận thấy các loại hình nghệ thuật khác đều có văn bản lưu lại để các thế hệ sau này biết đến, trong khi đó cái hay cái đẹp của ca trù vẫn chỉ được truyền lại cho thế hệ sau bằng hình thức truyền khẩu, nghệ nhân Phó Thị Kim Đức đã dày công nghiên cứu để tìm ra một phương pháp giảng dạy tốt nhất. Từ những tiếng phách của ca trù, bà tạo ra những ký hiệu riêng (tương tự như những ký âm trong sách nhạc), quy định tương ứng với từng nhịp phách để điền vào từng câu hát trong các bài ca trù. Theo nghệ nhân Kim Đức, đó là những cuốn “giáo án” riêng về ca trù hát khuôn để sau này người học chỉ cần nhìn vào sách là tự biết đánh phách và biết hát chuẩn theo khuôn khổ. Cùng với sách, bà cũng sẽ ghi lại vào băng đĩa để các học trò nghe, biết được cao độ, trường độ của từng câu hát mà học theo.

Sau nhiều năm dày công nghiên cứu, đọc sách, nghe băng, nghiền ngẫm và tìm kiếm, bà đã hoàn thành ca trù hát khuôn một cách bài bản. Nghệ nhân Kim Đức đã quyết định truyền dạy cho các học trò của mình. Là người có tâm với nghề, nên các buổi truyền dạy của bà hoàn toàn miễn phí.

Sau khi hoàn thành bài bản ca trù hát khuôn, bà Kim Đức đã quyết định truyền dạy cho các học trò của mình như, NSƯT Đoàn Thanh Bình, NSƯT Đặng Công Hưng, NSND Xuân Hoạch, Nguyễn Thị Bạch Dương, Nguyễn Văn Hải, Phó Minh Quang, Phó Hà My, Nguyễn Khánh Linh..nhằm giữ gìn di sản văn hóa quý báu của dân tộc Việt Nam.

Ảnh: Nghệ nhân ca trù Phó Thị Kim Đức đang trực tiếp giảng dạy cho học trò

Hiện nay nhóm ca trù Kim Đức của bà đã tiếp thu rất tốt, nắm chắc khuôn khổ ca trù mà bà đã dày công nghiên cứu trong nhiều năm qua. Tâm nguyện lớn nhất của bà bây giờ là mong các học trò sẽ gìn giữ và chuyển giao lại cho các thế hệ sau, để các thế hệ tương lai hiểu đúng về ca trù, yêu mến và gìn giữ ca trù. Bà cũng hy vọng tới đây, có thể tổ chức những buổi biểu diễn ca trù mà ở đó, người nghe sẽ đến mua và đặt thẻ tre thưởng, theo đúng cách mà các ca quán ca trù ngày xưa đã làm.

Ngoài việc truyền nghề cho lớp cháu con, nghệ nhân Kim Đức còn tham gia nhóm ca trù Tràng An. Đặc biệt bà và nhóm ca trù Tràng An đã khôi phục thành công điệu múa Bài Bông, một điệu múa cung đình nổi tiếng của ca trù có từ thời nhà Trần (Thế kỉ XIII);

Hiện nay, tại Giáo phường ca trù Kim Đức (ra mắt ngày 25/10/2017), bà vẫn tổ chức 1 tháng 2 buổi biểu diễn sân khấu để phục vụ cho những người yêu mến ca trù tại Hà Nội nói riêng và đất nước nói chung. Những buổi biểu diễn tại Giáo phường Kim Đức, khán thính giả ngoài được thưởng thức những bài ca trù lời cổ, còn được tìm hiểu về những điều cơ bản nhất của nghệ thuật ca trù, thứ vốn quý tài sản đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Một số danh hiệu cá nhân của bà Phó Thị Kim Đức: được phong tặng nghệ sỹ ưu tú năm 1993; được tặng thưởng Huân chương kháng chiến hạng ba năm 1985; được tặng thưởng Huy chương vì sự nghiệp dân gian Việt Nam năm 2005 của Hội văn nghệ dân gian Việt Nam; Huy chương vì sự nghiệp phát thanh của Đài Tiếng nói Việt Nam.